: هما زنجانیزاده ،
: زبان و ادبیات فارسی
: ۸ / ١١ / ١۳۸۷
: ای بر زبانشناسی نقشگرای هلیدی همانطور که گفته شد ، به نظر هلیدی همهی زبانها براساس سه نقش اندیشگانی ( تجربی ) ، بینافردی و فرامتنی ( متنی ) ، سازماندهی میشوند . این ویژگیها را در این نظریه « فرانقش » میگویند . در فرانقش اندیشگانی ساختارهای گذرایی معنی بازنمودی را بیان میکنند و تعامل انسان با محیط از طریق این فرانقش صورت میگیرد . این سطح شامل عناصر فرایند ، شرکتکننده و موقعیت است . در فرانقش بینافردی ساختارهای وجهی معنای تعاملی را بیان کرده و تعامل میان انسانها را برقرار میکنند . در نقش فرامتنی ساختارهای مبتدایی سازمان پیام را نشان میدهند ، چگونگی ارتباط جمله به بندهای قبل و بعد از خود و چگونگی بافت موقعیتی آن از مواردی است که از فرانقش متنی مورد بررسی قرار میگیرند . این سطح ، دو فرانقش تجربی و بینافردی را به هم مربوط میسازد . این سه نقش با یکدیگر شکل ساختاری جمله را تعیین میکنند ( Halliday , ١۹۹۴: ١۷۷ ) . زبانشناسی نظری امروز مبتنی بر سه نگرش مسلط است که عبارتند از: زبانشناسی صورتگرا ، زبانشناسی نقشگرا ، زبانشناسی شناختی . که هر یک زیرمجموعههایی را شامل میشوند که فصل مشترک آنها به ترتیب عبارت است از تلقی زبان به عنوان نظامی ساخت بنیان و ریاضی گونه ، نظامی برای ایجاد ارتباط و نظامی شناختی ( دبیرمقدم ، ١۳۷۸: ١۳ ) . گیون در عین حال که خود از طرفداران دستور زایشی بوده است ایراداتی را بر این دستور وارد کرد و آن را استمرار ساختگرایی دانست که در بحران بیسرانجام فلسفی و روششناختی خود محصور گشته است و تنها راه گریز آن ترک کامل این وضعیت و روی آوردن به رویکردی متفاوت است ( Givon , ١۹۷۹: ١ - ۳ ) . آنچه گیون پیشنهاد میکند ، زبانشناسی نقشگرایی است که در آن عوامل زیر در تعیین کم و کیف ساخت زبان دخیل دانسته شدهاند ( همان: ۴ - ۳ ): الف ) محتوای معنایی جملات ، که فعل و نقش معنایی موضوعهای فعل ، و سایر شرکتکنندهها را شامل میشود . ب ) محتوای کلامی و کاربردشناختی که روابط مبتدا - خبر ، پیش انگارهها ، پیش زمینه - پس زمینه را شامل میشوند که در نحوهی تبلور ساخت زبان اثر گذارند . پ ) پردازشگر یعنی ویژگیهای کانالهایی که در پردازش زبان در مغز دخالت دارند ، مانند کانالهای عصبی ، آکوستیکی ، فراگویی ، شنیداری و امثال آن که در شکلدهی ساخت زبان موثرند . ت ) ساختشناختی و ادراکی انسان که به یقین در تعیین ساخت زبان موثر است . ث ) پدیدآیی فردی که مراحل مختلف رشد و زبانآموزی کودک است و در شکلدهی نظام زبان به عنوان ابزار ارتباطی او تاثیر گذار است . ج ) تغییرات در زمانی که فرایندی مسلم در همهی زبانهاست و پیوسته نظام آوایی ، تکواژی ، و نحوی زبان را تحت تاثیر و دگرگونی قرار میدهد و به همین دلیل برای توضیح ساخت هم زمانی زبان آشنایی با تغییرات در زمانی نیز لازم است . چ ) پدیدآیی نوعی که بر سیر تکاملی زبان و مراحل تکوین آن در انسان تاثیر دارد . گیون تاکید دارد که دستور زایشی بدون اعتنا به عوامل فوق تنها به توصیف ، تبیین و نظریهپردازی در باب زبان پرداخته است و این تنها در صورتی که تصور کنیم کالبدشناسی بدون توجه به نقشهای مختلف اعضای بدن تنها به توصیف ساخت کالبد انسان بپردازد ، درست خواهد بود ( همان: ۵ ).
: فردوسی مشهد
لینک های پیشنهادی

 

30 جستجوی اخیر